ᲡᲐᲙᲕᲔᲑᲘᲡ ᲣᲡᲐᲤᲠᲗᲮᲝᲔᲑᲘᲡ AI ᲛᲠᲩᲔᲕᲔᲚᲘ

Loading...

„ᲠᲔᲐᲚᲣᲠᲘ“ ᲐᲡᲐᲙᲘᲡ ᲙᲐᲚᲙᲣᲚᲐᲢᲝᲠᲘ

UCSD-ის ეპიგენეტიკურ მეცნიერებაზე დაფუძნებული. (სპოილერი: ისინი სწრაფად იზრდებიან!)

1
31
*შენიშვნა: ძაღლის 1 წელი ≈ 31 ადამიანის წელს!

ᲕᲔᲢ ᲙᲚᲘᲜᲘᲙᲔᲑᲘ

იტვირთება...

ᲣᲚᲣᲤᲘᲡ ᲙᲐᲚᲙᲣᲚᲐᲢᲝᲠᲘ

პატარა0-10kg
საშუალო11-25kg
დიდი26kg+
პასიურიზომიერად აქტიურიათლეტი

ᲓᲦᲘᲣᲠᲘ ᲣᲚᲣᲤᲘᲡ ᲡᲐᲕᲐᲠᲐᲣᲓᲝ ᲠᲐᲝᲓᲔᲜᲝᲑᲐ

0 გრ

სტანდარტული მშრალი საკვები

ეს არის მთელი დღის ჯამური რაოდენობა. ზრდასრული ძაღლების უმეტესობისთვის უმჯობესია ამის გაყოფა ორ კვებაზე.

ᲡᲣᲚ ᲙᲐᲚᲝᲠᲘᲐ0 kcal
*ეს არის ზოგადი სახელმძღვანელო. ყოველთვის გაიარეთ კონსულტაცია თქვენს ვეტერინართან თქვენი ძაღლის ჯანმრთელობისთვის მორგებული კონკრეტული კვების საჭიროებების შესახებ.

ᲡᲢᲐᲢᲘᲔᲑᲘ

ᲛᲨᲕᲘᲓᲝᲑᲘᲡ ᲔᲜᲐ: ᲠᲝᲒᲝᲠ ᲐᲕᲘᲠᲘᲓᲝᲗ ᲗᲐᲕᲘᲓᲐᲜ ᲙᲝᲜᲤᲚᲘᲥᲢᲘ

ჩვენ, ადამიანები, ურთიერთობისთვის სიტყვებს ვიყენებთ, ძაღლებს კი ჰარმონიის შესანარჩუნებლად სხეულის ენის ძალიან დახვეწილი სისტემა აქვთ. ხშირად პრობლემები სწორედ იმიტომ იქმნება, რომ ადამიანებს ეს ენა არ ესმით. ნორვეგიელმა სპეციალისტმა, ტურიდ რუგაასმა, თავისი წიგნით „საუბარი ძაღლებთან“ ნამდვილი რევოლუცია მოახდინა და აგვიხსნა, რას ნიშნავს ძაღლის ეს უცნაური ქცევები.რას ნიშნავს „დამამშვიდებელი სიგნალები“?რუგაასმა 30-ზე მეტი ასეთი ნიშანი აღწერა. ძაღლები მათ იყენებენ სამი მიზნით: შეამცირონ აგრესია, აჩვენონ მშვიდობიანი განზრახვა და დაამშვიდონ საკუთარი თავი სტრესის დროს. ეს არის სოციალური „წებო“, რომელიც ძაღლებს ერთმანეთთან (და ჩვენთან) მშვიდობიან თანაცხოვრებაში ეხმარება.ყველაზე გავრცელებული სიგნალები, რომლებსაც ხშირად არასწორად ვიგებთ:თავის მიბრუნება:რას აკეთებს: ძაღლი თავს გვერდზე აბრუნებს სწრაფად ან დიდხანს.რას ფიქრობს ადამიანი: „იგნორს მიკეთებს“, „ჯიუტობს“.რას ნიშნავს რეალურად: „შენი მზერა ზედმეტად მკაცრია/პირდაპირია, მე კი გაჩვენებ, რომ საფრთხეს არ წარმოვადგენ. გთხოვ, დამშვიდდი“.ტუჩების ალოკვა:რას აკეთებს: ენის სწრაფი გადასმა ცხვირზე.რას ფიქრობს ადამიანი: „ალბათ შია“.რას ნიშნავს რეალურად: ეს ხშირად ხდება ჩახუტებისას ან ვეტერინართან. ნიშნავს: „თავს უხერხულად და შფოთიანად ვგრძნობ, გთხოვ, მომეცი სივრცე“.მთქნარება:რას აკეთებს: ნელი, გადაჭარბებული მთქნარება.რას ფიქრობს ადამიანი: „ეძინება“.რას ნიშნავს რეალურად: ეს სტრესის ან დიდი აგზნების ნიშანია. ამით ძაღლი ცდილობს, „ორთქლი გამოუშვას“ და საკუთარი თავი დაამშვიდოს.რკალისებური მიახლოება:რას აკეთებს: მოდის არა პირდაპირ, არამედ წრეზე, რკალისებურად.რას ფიქრობს ადამიანი: „ყურადღება გაეფანტა“.რას ნიშნავს რეალურად: ძაღლების ენაზე პირდაპირ მიახლოება უხეშობა ან თავდასხმაა. რკალით მოსვლა კი ზრდილობისა და მშვიდობის ნიშანია.გაშტერება (Freezing):რას აკეთებს: მოძრაობის სრული შეწყვეტა, გაშეშება.რას ფიქრობს ადამიანი: „გაჯიუტდა“.რას ნიშნავს რეალურად: ამას ხშირად იყენებენ, როცა ვინმე აგრესიულად უახლოვდებათ. ეს ნიშნავს: „მე უსაფრთხო ვარ, არ გაინძრევი, ოღონდ თავი დამანებე“.სათამაშო რევერანსი — „ყველაფერი ხუმრობაა“ალბათ გინახავთ, ძაღლი წინა თათებს რომ დაბლა წევს და უკანალს მაღლა სწევს. ეს ეგრეთ წოდებული „სათამაშო რევერანსია“. მეცნიერები მას „მეტა-სიგნალს“ უწოდებენ, რაც ნიშნავს „სიგნალს სიგნალის შესახებ“.რადგან ძაღლების თამაში ძალიან ჰგავს ჩხუბს (კბენა, ღრენა, ხტუნვა), ეს ჟესტი არის ერთგვარი შეტყობინება: „რასაც ამის შემდეგ გავაკეთებ, ყველაფერი თამაშია და სერიოზულად არ მიიღო“.საინტერესოა, რომ ძაღლები ამ პოზას ხშირად მაშინ იღებენ, როცა თამაშში შემთხვევით ზედმეტი მოსდით და პარტნიორს ატკენენ. ეს ჰგავს ბოდიშის მოხდას და ხელშეკრულების განახლებას, რომ თამაში ნამდვილ აგრესიაში არ გადაიზარდოს.მეცნიერული დასტურიეს ყველაფერი მხოლოდ თეორია არ არის. ჟურნალ Journal of Veterinary Behavior-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ დაადასტურა რუგაასის მოსაზრებები. მეცნიერებმა შეისწავლეს ძაღლების ჩხუბები და ნახეს: შემთხვევათა 67%-ში, როცა „მსხვერპლმა“ ძაღლმა აგრესორს დამამშვიდებელი სიგნალი აჩვენა, აგრესორი მართლაც დამშვიდდა და სიტუაცია განიმუხტა. ეს ამტკიცებს, რომ ეს მოძრაობები შემთხვევითი არ არის — ეს არის კონფლიქტის მოგვარების რეალური, მუშა ინსტრუმენტი.

UMass Chan-ᲘᲡ ᲙᲕᲚᲔᲕᲐ: ᲫᲐᲦᲚᲘᲡ ᲥᲪᲔᲕᲐᲖᲔ ᲯᲘᲨᲘ ᲛᲮᲝᲚᲝᲓ ᲣᲛᲜᲘᲨᲕᲜᲔᲚᲝ ᲒᲐᲕᲚᲔᲜᲐᲡ ᲐᲮᲓᲔᲜᲡ

მასაჩუსეტსის უნივერსიტეტის სამედიცინო სკოლის (UMass Chan) კვლევამ, რომელიც ჟურნალ Science-ში დღეს გამოქვეყნდა და 2000-ზე მეტ წმინდა სისხლისა თუ შერეული ჯიშის (მეტის) ძაღლს მოიცავდა, აჩვენა, რომ ძაღლის ქცევითი მახასიათებლები ჯიშზე არ არის დამოკიდებული. ეს იმას ნიშნავს, რომ, მაგალითად, ოქროსფერი რეტრივერი სხვა ჯიშის ძაღლზე მხოლოდ ოდნავ უფრო მეტად მეგობრული შეიძლება იყოს.„მართალია, ‘მეგობრულობა’ ის თვისებაა, რომელსაც ოქროსფერ რეტრივერებს ხშირად მივაწერთ, თუმცა ჩვენ აღმოვაჩინეთ, რომ ამ ჯიშის განმსაზღვრელი კრიტერიუმი მხოლოდ ფიზიკური მონაცემებია — ყურების ფორმა, ბეწვის ფერი და ხარისხი, ზომა — და არა მისი ხასიათი,“ — განაცხადა კვლევის ხელმძღვანელმა ელინორ კარლსონმა, UMass Chan-ის მოლეკულური მედიცინის ასოცირებულმა პროფესორმა და Broad Institute-ის ხერხემლიანთა გენომიკის ჯგუფის დირექტორმა. „მიუხედავად იმისა, რომ გენეტიკა ნებისმიერი ძაღლის ინდივიდუალიზმის ფორმირებაში როლს თამაშობს, კონკრეტული ჯიში ამ თვისებების სანდო ინდიკატორი არ არის“.ძაღლების ქცევითი დარღვევები ხშირად განიხილება როგორც ადამიანის ნეიროფსიქიატრიული აშლილობების ბუნებრივი მოდელი. მაგალითად, ობსესიურ-კომპულსიური ქცევები ადამიანებსა და ძაღლებში ხშირად მსგავსად ვლინდება. დნმ-ის სეკვენირების ტექნოლოგიისა და პატრონებთან მჭიდრო თანამშრომლობის წყალობით, რომლებსაც თავიანთი ძაღლების ქცევის დეტალური აღწერა შეუძლიათ, გენომის მასშტაბურ კვლევებს (GWAS) აქვს პოტენციალი, გამოავლინოს ძაღლის გენომის ის უნიკალური უბნები, რომლებიც ადამიანის მსგავსი გენების შესწავლაში დაგვეხმარება. კარლსონი და მისი კოლეგები აჩვენებენ, რომ ძაღლებზე ჩატარებულ ფართომასშტაბიან გენეტიკურ კვლევებს ქცევით მახასიათებლებთან დაკავშირებული გენეტიკური ლოკუსების აღმოჩენა შეუძლიათ.გენომის მასშტაბური ასოციაციური კვლევა გენეტიკის კვლევის მეთოდია, რომელიც გენომის ვარიაციების კონკრეტული უბნების გარკვეულ ფენოტიპებთან დაკავშირებას ისახავს მიზნად. მაგალითად, ერთი და იმავე დაავადების მქონე ასობით ათასი ადამიანის სრული გენომის შესწავლა მკვლევრებს საშუალებას აძლევს, იპოვონ ის ფართო ზონები გენომში, რომლებსაც კონკრეტული დაავადების პროგნოზირება შეუძლიათ ან თავად არიან მისი გამომწვევნი.ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნებული ნაშრომი 18 000-ზე მეტი პატრონის გამოკითხვას და მათი ძაღლების დნმ-ის ნიმუშების ანალიზს ეყრდნობა. შედეგად გამოვლინდა ძაღლის გენომის 11 უბანი, რომელიც ძლიერ კავშირშია ქცევასთან; რაც გასაკვირია, არცერთი მათგანი არ აღმოჩნდა ჯიშისთვის სპეციფიკური.„ძაღლის ხასიათსა და ქცევას მრავალი გენი და ცხოვრებისეული გამოცდილება აყალიბებს. ამიტომ, სელექციის გზით ამ ნიშნების გამოყვანა რთულია,“ — აღნიშნავს დოქტორი კარლსონი. „უმეტესწილად, სუფთა ჯიშის ძაღლები სხვა ძაღლებისგან მხოლოდ მცირედით განსხვავდებიან. ოქროსფერი რეტრივერი მეტისზე ან სხვა ჯიშის ძაღლზე, მაგალითად ტაქსაზე, სულ ოდნავ უფრო მეტად მეგობრული შეიძლება იყოს“.თანამედროვე ძაღლის ჯიშების ჩამოყალიბების ისტორია ევოლუციური თვალსაზრისით საკმაოდ მოკლეა, თუ მას პრეისტორიული მგლების მოშინაურების ხანგრძლივ ისტორიას შევადარებთ. გენეტიკური კვლევები მგლიდან ძაღლამდე ტრანსფორმაციას დაახლოებით 10 000 - 15 000 წლის წინანდელ პერიოდს უკავშირებენ. ადამიანებმა მიზნობრივი სელექცია მხოლოდ 2000 წლის წინ დაიწყეს, როცა ძაღლებს სამუშაო ფუნქციების (ნადირობა, დაცვა, მწყემსვა) მიხედვით არჩევდნენ. მხოლოდ მე-19 საუკუნეში დაიწყო სელექცია ფიზიკური და ესთეტიკური ნიშნების მიხედვით, რასაც დღეს თანამედროვე „სუფთა“ ჯიშებს ვუკავშირებთ.და მაინც, თანამედროვე ჯიშებს ხშირად მიაწერენ ისეთ თვისებებსა და ტემპერამენტს (გაბედულობა, მოსიყვარულე ბუნება, მეგობრულობა, წვრთნადობა), რომლებიც მათი წინაპრების ფუნქციურ დანიშნულებას უკავშირდება. ანალოგიურად, ითვლება, რომ ჯიშის წარმომავლობა ტემპერამენტსა და ქცევას განსაზღვრავს. დნმ ტესტები მარკეტინგულად ისეა შეფუთული, თითქოს პატრონებს შინაური ცხოველის ინდივიდუალური ხასიათის გაგებაში ეხმარება. თუმცა, რეალურად ცოტაა ისეთი გენეტიკური კვლევა, რომელიც ქცევით ტენდენციებს წარმომავლობასთან ან გენეტიკურ ფაქტორებთან აკავშირებს.გენომის რუკების შედგენის ტექნოლოგიებისა და „დარვინის კიდობნის“ (ღია მონაცემთა ბაზა, სადაც პატრონები ძაღლების შესახებ ინფორმაციას აზიარებენ) მეშვეობით მიღებული გამოკითხვების შეჯერებით, კარლსონმა და სტატიის პირველმა ავტორმა, კეტლინ მორილმა, თანამედროვე ჯიშებსა და ქცევით მახასიათებლებს შორის არსებული რთული კავშირი შეისწავლეს.კარლსონი, მორილი და მათი კოლეგები ცდილობდნენ ძაღლის გენომის უბნები კონკრეტულ ქცევით თვისებებთან დაეკავშირებინათ. პატრონები, რომლებიც „დარვინის კიდობნის“ პროექტში მონაწილეობდნენ, მეცნიერებს ნერწყვიდან მიღებულ დნმ-ის ნიმუშებს აწვდიდნენ. მკვლევრებმა ამ ნიმუშებზე სრული გენომის სეკვენირება ჩაატარეს, რათა კვლევისთვის სანდო გენეტიკური ბაზა შეექმნათ. გარდა ამისა, პატრონებმა შეავსეს 12 კითხვარი (ჯამში 117 კითხვა) თავიანთი ცხოველების ქცევისა და ფიზიკური ნიშნების შესახებ. ეს გაერთიანებული მონაცემები გახდა გენეტიკასა და პატრონის მიერ აღწერილ ქცევას შორის კავშირის შეფასების საფუძველი.„საკმარისად დიდი შერჩევის პირობებში, გენომის მასშტაბური კვლევა გენეტიკის შესასწავლად უძლიერესი იარაღია,“ — ამბობს მორილი. „ასეთ მოცულობას მხოლოდ ყველა ძაღლის ჩართვით ვიღებთ — არა მხოლოდ ჯიშიანების, არამედ მეტისებისაც. ჩვენ კომპიუტერულად ვადარებთ დნმ-ის ყველა თანმიმდევრობას, რათა ვიპოვოთ საინტერესო განსხვავებები და მსგავსებები“.კარლსონმა და მორილმა 2000-ზე მეტი გენომის ნიმუში და 200 000 საპასუხო კითხვარი შეაგროვეს. რადგან ძაღლის ქცევასა და ჯიშებზე ძლიერი სტერეოტიპები არსებობს, ავტორებმა კვლევა ისე დაგეგმეს, რომ პატრონის სუბიექტურობა ნაწილობრივ გამოერიცხათ. ამისთვის შემოიღეს ქცევითი ნიშნების აღწერისა და შეფასების სტანდარტული განმარტებები: მორჩილება (ადამიანის მითითებაზე რეაგირება), სოციალურობა (ადამიანებთან, მათ შორის უცნობებთან, კომფორტული ურთიერთობა) და სათამაშოებთან ინტერაქცია. ფიზიკური და ესთეტიკური სტანდარტები კი „ამერიკული კენელ კლუბის“ მონაცემებს ეფუძნებოდა.ქცევითი მონაცემების ანალიზი ჩატარდა როგორც პატრონების მიერ დასახელებული, ისე გენეტიკურად დადგენილი ჯიშების მიხედვით. 78 ჯიშის მონაცემების დამუშავებამ აჩვენა, რომ მართალია ჯიში ქცევის ვარიაციებს გარკვეულწილად ხსნის, მაგრამ მისი წვლილი საკმაოდ მცირეა (9 პროცენტი). ზოგიერთი ქცევითი თვისებისთვის, მაგალითად სათამაშოებით თამაშისთვის, ასაკი უფრო ზუსტი ინდიკატორი აღმოჩნდა: ახალგაზრდა ძაღლებს ამ კატეგორიაში უფრო მაღალი მაჩვენებელი ჰქონდათ. ფიზიკური ნიშნები, მაგალითად ბეწვის ფერი, ჯიშის მიხედვით 5-ჯერ უფრო ზუსტად პროგნოზირდება, ვიდრე ქცევითი ნიშნები.ამასთან, მკვლევრებმა ვერ იპოვეს ვერცერთი ქცევა, რომელიც ექსკლუზიურად მხოლოდ ერთ კონკრეტულ ჯიშს ახასიათებს. ლაბრადორ რეტრივერებსაც კი, რომლებსაც ყმუილის ყველაზე დაბალი მიდრეკილება აქვთ, 8%-ში აღენიშნებოდათ ეს ჩვევა. ანალოგიურად, გრეიჰაუნდების პატრონების 90%-მა აღნიშნა, რომ მათი ძაღლები სათამაშოებს არასდროს მარხავენ, თუმცა სამმა პატრონმა თავისი გრეიჰაუნდი სათამაშოების ხშირ დამმალავად დაახასიათა.მკვლევრებმა ასევე გამოიყენეს შერეული ჯიშის ძაღლების გენეტიკური წარმომავლობა იმის გასარკვევად, რამდენად გადადის ქცევა მემკვიდრეობით ჯიშთან კავშირში. ზოგიერთ შემთხვევაში, ისეთი მემკვიდრეობითი ნიშნები, როგორიცაა მორჩილება, მეტ-ნაკლებად კორელაციაშია ჯიშთან, თუნდაც შორეულ წინაპრებში. წმინდა სისხლის ძაღლების შემთხვევაში, წარმომავლობას ქცევის პროგნოზირება ოდნავ უფრო ზუსტად შეუძლია. თუმცა, ნაკლებად მემკვიდრეობითი ნიშნებისთვის, მაგალითად, რამდენად ადვილად ღიზიანდება ძაღლი ამა თუ იმ სტიმულზე, ჯიში ქცევის წინასწარმეტყველებისთვის თითქმის უსარგებლოა.საბოლოო ჯამში, კარლსონმა და მორილმა იდენტიფიცირება გაუკეთეს ძაღლის გენომის 11 უბანს, რომლებიც მჭიდრო კავშირშია ქცევით განსხვავებებთან და არცერთი მათგანი კონკრეტულ ჯიშზე მიბმული არ არის; კიდევ 136 უბანი სავარაუდო კავშირშია ქცევასთან. გენეტიკური განსხვავებები ისეთ ჯიშებს შორის, როგორიცაა ოქროსფერი რეტრივერი, ჩიხუახუა, ლაბრადორი, გერმანული ნაგაზი და სხვები, უპირველეს ყოვლისა გავლენას ახდენს ფიზიკურ ნიშნებზე (ბეწვის ფერი, სიგრძე) და გაცილებით ნაკლებად — ქცევაზე პასუხისმგებელ გენებზე.„ქცევების უმეტესობა, რომლებსაც კონკრეტული თანამედროვე ჯიშების მახასიათებლებად მივიჩნევთ, სავარაუდოდ, მგლიდან ველურ ძაღლამდე, შემდეგ მოშინაურებულ ძაღლამდე და ბოლოს თანამედროვე ჯიშებამდე ევოლუციის ათასწლეულების შედეგია,“ — ამბობს კარლსონი. „ეს მემკვიდრეობითი ნიშნები ჯიშების შექმნამდე ბევრად ადრე არსებობდა. თითოეულმა ჯიშმა ძველი ძაღლების გენეტიკური ვარიაციები მემკვიდრეობით მიიღო, თუმცა არა იდენტური სიხშირით. დღეს ეს სხვაობა ვლინდება ხასიათსა და ქცევაში, რომელიც ჯიშის ზოგიერთ წარმომადგენელს აქვს, მაგრამ არა — ყველას“.

ᲞᲔᲠᲘᲝᲓᲝᲜᲢᲘᲢᲘ ᲫᲐᲦᲚᲔᲑᲨᲘ

სტატისტიკის მიხედვით, 3 წლის ასაკის ძაღლების 80%-ზე მეტს პერიოდონტიტის დაავადება აწუხებს. ამ პრობლემამ შეიძლება გამოიწვიოს არა მხოლოდ კბილების დაკარგვა, არამედ სერიოზული ზიანი მიაყენოს თირკმლების, ღვიძლისა და გულის ჯანმრთელობას.პერიოდონტიტის დაავადება ძაღლებში უკიდურესად გავრცელებულია, თუმცა მისი პრევენცია სავსებით შესაძლებელია სახლის პირობებში სწორი მოვლითა და ვეტერინარული სტომატოლოგიური კონტროლის კომბინაციით.ალბათ, ყველას გვყოლია ან გვინახავს ძაღლი, რომელსაც პირიდან უსიამოვნო სუნი ასდის. ხშირად, როცა ჩვენი ოთხფეხა მეგობარი ახლოს მოდის და ქოშინებს, სახეს უკან ვწევთ ხოლმე, ეს სწორედ პერიოდონტიტის დაავადების ერთ-ერთი პირველი ნიშანია.პერიოდონტიტი პერიოდონტიტის ქსოვილების ანთებაა. ანთებადი პროცესი ვრცელდება არა მარტო კბილის, არამედ ფესვის ირგვლივ არსებულ ძვლოვან ქსოვილებზეც.თითოეული კბილი ორი ნაწილისგან შედგება — გვირგვინისა და ფესვისგან (ერთი ან რამდენიმე). გვირგვინი კბილის ის ნაწილია, რომელსაც ვხედავთ; მისი ფუნქცია საკვების დაქუცმაცება და დაღეჭვაა. ფესვი კი კბილს ყბაში აფიქსირებს და მას სისხლითა და ნერვული დაბოლოებებით ამარაგებს.კბილის ფესვი მოთავსებულია ყბის ფოსოში (ბუდეში). ეს ფოსო შედგება ალვეოლური ძვლისგან, რომელიც დაფარულია დამცავი ფენით — ცემენტით. ფესვი ცემენტსა და ძვალს პერიოდონტალური იოგით უკავშირდება. ღრძილი კი არის ის ვარდისფერი რბილი ქსოვილი, რომელიც ფარავს ალვეოლურ ძვალს და კბილის გვირგვინის ქვედა ნაწილს.ამ სტრუქტურების ინფიცირება და ანთება იწვევს ცემენტისა და ძვლის დაშლას, იოგის მორყევას და ღრძილის უკან დაიწევას (რეცესიას). ამ საყრდენის გარეშე კბილები ზიანდება, ირყევა და საბოლოოდ ცვივა.რა არის პერიოდონტიტის დაავადება?ყველაფერი იწყება კბილის გვირგვინზე ნადების (პლაქის) დაგროვებით — როგორც ხილულ ნაწილზე, ისე ღრძილის ქვეშ. ნადები არის საკვების ნაწილაკების, ნერწყვში არსებული ცილების, მინერალებისა და ბაქტერიების ნაზავი. გაიხსენეთ ის უსიამოვნო შეგრძნება კბილებზე, როცა მათ ერთი დღის განმავლობაში არ იხეხავთ — სწორედ ეს არის ნადები.თავიდან ნადები რბილია და მისი მოშორება კბილების გამოხეხვით მარტივია. თუმცა, თუ მას არ მივხედავთ, ის ფენა-ფენა გროვდება. დროთა განმავლობაში ნერწყვში არსებული მინერალები ნადებს ამაგრებს და წარმოიქმნება კბილის ქვა. ეს არის ის მყარი, ყავისფერი ფენა, რომელსაც ძაღლის კბილებზე ხედავთ.მიუხედავად იმისა, რომ კბილის ქვა ვიზუალურად ცუდად გამოიყურება, მთავარი საფრთხე ღრძილების ქვეშ არსებული ნადები და ქვაა. გაიხსენეთ, ბოლოს როდის ჭამეთ პოპკორნი — მისი თხელი კანი ხშირად გვეჭედება კბილებსა და ღრძილებს შორის, რაც დისკომფორტს გვიქმნის. ზუსტად ასეთ ვიწრო სივრცეში იჭედება ბაქტერიული ნადებიც.პერიოდონტიტის დაავადების სტადიებიI სტადია: ღრძილსა და კბილს შორის დაგროვილი ნადები იწვევს ანთებით რეაქციას. ღრძილი წითლდება, შუპდება და ხდება მტკივნეული. ეს არის გინგივიტი — დაავადების საწყისი ეტაპი.II სტადია: ანთებადი ღრძილი იწყებს კბილსა და ძვალს მოცილებას, რის შედეგადაც ჩნდება „პერიოდონტალური ჯიბე“. აქ უფრო მეტი ნადები გროვდება, რაც აძლიერებს ანთებას. იწყება ძვლისა და ცემენტის დაშლა, ფესვები კი შიშვლდება. შეხებისას ღრძილებიდან ადვილად წამოსკდება სისხლი.III სტადია: პერიოდონტალური ჯიბე ღრმავდება, ძვალი კი უფრო მეტად იშლება. იოგი, რომელიც კბილს ბუდეში აკავებს, სუსტდება და კბილი იწყებს მორყევას.IV სტადია: ეს არის ფინალური ეტაპი, როდესაც ფესვის ირგვლივ ალვეოლური ძვლის 50%-ზე მეტი უკვე დაკარგულია. კბილი თავისუფლად ირყევა ყველა მიმართულებით.ამ დაავადების რისკის ქვეშ ყველა ძაღლი დგას, თუმცა პატარა ჯიშები განსაკუთრებით მიდრეკილნი არიან მისკენ. ასევე, დაავადება უფრო ხშირად გვხვდება ძაღლებში, რომლებსაც აქვთ შაქრიანი დიაბეტი ან კუშინგის სინდრომი. რისკ-ჯგუფში არიან ის ძაღლებიც, რომლებსაც აქვთ არასწორი თანკბილვა ან მცირე ზომის პირის ღრუში მჭიდროდ განლაგებული კბილები.როგორ ვუმკურნალოთ პერიოდონტიტის დაავადებას?ადრეულ ეტაპზე (I და II სტადია) მკურნალობა შესაძლებელია სტომატოლოგიური გაწმენდით, რომელიც ზოგადი ანესთეზიის (ნარკოზის) ქვეშ ტარდება. ღრძილქვეშა ნადებისა და ქვის მოშორება სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია და ამის უსაფრთხოდ გაკეთება მხოლოდ მაშინ არის შესაძლებელი, როცა ძაღლს სძინავს.საშუალო და მძიმე ფორმების დროს (III და IV სტადია) კბილების შესანარჩუნებლად საჭიროა რთული მანიპულაციები: ფესვების ღრმა გაწმენდა, ღრძილის კიურეტაჟი, ძვლოვანი გრაფტების (ტრანსპლანტანტების) და დამცავი მემბრანების გამოყენება. ასეთ დროს საქმეში სერტიფიცირებული ვეტერინარი-სტომატოლოგი უნდა ჩაერთოს.თუ კბილის გადარჩენა შეუძლებელია, საჭიროა მისი ექსტრაქცია (ამოღება). ამას ვეტერინარების უმეტესობა აკეთებს, თუმცა განსაკუთრებით რთულ შემთხვევებში (მაგალითად, როცა კბილი ძალიან მყიფეა ან აბსცესი აქვს), შესაძლოა ისევ სპეციალისტის დახმარება გახდეს საჭირო.პრევენცია — საუკეთესო გამოსავალიპერიოდონტიტის დაავადების თავიდან აცილების საუკეთესო გზაა სახლში კბილების მოვლა და ვეტერინართან პირის ღრუს ყოველწლიური სრული შემოწმება და გაწმენდა.ყოველდღიური გამოხეხვა: ეს შლის ნადებს მანამ, სანამ ის ქვად იქცევა.ყოველწლიური კონტროლი: წელიწადში ერთხელ ძაღლმა უნდა გაიაროს სრული შემოწმება, რაც მოიცავს ვიზუალურ დათვალიერებას, ღრძილის ჯიბეების ზონდირებასა და რენტგენს ფესვებისა და ძვლის მდგომარეობის შესაფასებლად.გახსოვდეთ, გინგივიტის განკურნება და პროცესის შეჩერება შესაძლებელია სწორედ ამ პროცედურების დროს, სანამ დაავადება მძიმე ფორმებში გადავა. სწორი მოვლით თქვენ შეგიძლიათ გააუმჯობესოთ თქვენი ოთხფეხა მეგობრის ცხოვრების ხარისხი და გაუხანგრძლივოთ მას სიცოცხლე. 

ᲛᲘᲯᲐᲭᲕᲣᲚᲝᲑᲘᲡ ᲥᲘᲛᲘᲐ ᲓᲐ ᲡᲢᲠᲔᲡᲘᲡ ᲨᲔᲛᲪᲘᲠᲔᲑᲐ

ოქსიტოცინის ჯადოსნური წრეთუ ევოლუციამ ადამიანისა და ძაღლის მეგობრობისთვის საჭირო „სხეული“ (ანუ Hardware) შექმნა, მაშინ ჩვენი ტვინის ქიმია ის „პროგრამაა“ (Software), რომელიც ამ ურთიერთობას ამუშავებს. ამ საკითხში მთავარი აღმოჩენა ოქსიტოცინს უკავშირდება. ეს ის ნივთიერებაა, რომელსაც ხშირად „სიყვარულის ჰორმონს“ ეძახიან და ის დედა-შვილის ურთიერთობის დროს გამოიყოფა. ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ზუსტად იგივე ქიმიური პროცესი ხდება ადამიანსა და ძაღლს შორისაც.ეს მექანიზმი თვალებით კონტაქტზეა აგებული. როდესაც ძაღლი და პატრონი ერთმანეთს უყურებენ, ორივეს ორგანიზმში ოქსიტოცინის დონე იმატებს. ეს პროცესი ასე მუშაობს:დასაწყისი: ძაღლი უყურებს პატრონს, რადგან მასთან კონტაქტი უნდა.ადამიანის რეაქცია: ჩვენი ტვინი გამოყოფს ოქსიტოცინს, რაც გვიჩენს სურვილს, მოვეფეროთ ძაღლს ან თბილად დაველაპარაკოთ.ძაღლის პასუხი: ჩვენი სითბო ძაღლის ორგანიზმშიც იწვევს ოქსიტოცინის მატებას.შედეგი: ბედნიერი ძაღლი კიდევ უფრო დიდხანს უყურებს პატრონს და მასთან ახლოს ყოფნას ცდილობს, რაც ამ წრეს უწყვეტს ხდის.საინტერესოა, რომ ეს მხოლოდ ძაღლებს შეუძლიათ. მეცნიერებმა იგივე ცადად მგლებთან (რომლებიც ადამიანებმა გაზარდეს), მაგრამ არაფერი გამოვიდა. მგლები ადამიანს თვალებში დიდხანს არ უყურებენ, ამიტომ არც მათ და არც ადამიანებს „სიყვარულის ჰორმონი“ არ მოემატათ. გამოდის, რომ ძაღლებმა ევოლუციის პროცესში „გატეხეს“ ის სისტემა, რომელიც ბუნებამ მშობლებისა და შვილებისთვის შექმნა და ამით ჩვენს ოჯახებში საპატიო ადგილი დაიკავეს.მხარდაჭერა განკითხვის გარეშეეს ქიმიური კავშირი მარტო ემოციებზე არ მოქმედებს, ის ჩვენს ფიზიკურ ჯანმრთელობასაც ეხმარება. დამტკიცებულია, რომ ძაღლის გვერდით ყოფნა სტრესს ამცირებს.ჟურნალ Psychosomatic Medicine-ში გამოქვეყნებული კვლევები საუბრობს ეგრეთ წოდებულ „არაშემფასებლობით მხარდაჭერაზე“. ექსპერიმენტის დროს ადამიანებს სტრესულ დავალებებს აძლევდნენ — მაგალითად, ხელის ყინულიან წყალში გაჩერებას ან რთული მათემატიკური ამოცანების სწრაფად ამოხსნას. ჩვეულებრივ, ამ დროს ადამიანს გული უჩქარდება და წნევა ეწევა. მაგრამ, როცა ოთახში ძაღლიც იყო, ეს სტრესული რეაქციები ბევრად დაბალი აღმოჩნდა.მთავარი საიდუმლო იმაშია, რომ ძაღლი არ განგვიკითხავს. მეგობარმა ან მეუღლემაც შეიძლება დაგვიჭიროს მხარი, მაგრამ ქვეცნობიერად მაინც ვნერვიულობთ — რას იფიქრებენ ჩვენზე? ძაღლი კი გვთავაზობს „უპირობო პატივისცემას“. მას სულ არ ადარდებს, სწორად ამოხსენით თუ არა განტოლება, ის უბრალოდ თქვენ გვერდითაა. ეს სიმშვიდე ჩვენს ნერვულ სისტემას ეხმარება, რომ საფრთხის შეგრძნება სწრაფად გაანეიტრალოს.ემოციების გადაცემა სუნითკავშირი ცალმხრივი არ არის — ძაღლებიც გრძნობენ ჩვენს განწყობას. ამას „ემოციური გადადება“ ჰქვია, თუმცა საქმე მარტო ქცევაში არ არის, ძაღლები ყველაფერს ყნოსვით იგებენ.ბრისტოლის უნივერსიტეტის მკვლევარებმა აღმოაჩინეს, რომ ძაღლებს შეუძლიათ ადამიანის სტრესის „სუნი იგრძნონ“. ექსპერიმენტში ძაღლებს ადამიანების ოფლისა და ამოსუნთქული ჰაერის ნიმუშები დააყნოსეს. ნიმუშები აღებული იყო ორი სიტუაციიდან: „სტრესული“ (რთული გამოცდების შემდეგ) და „მშვიდი“ (დასასვენებელი ვიდეოების ყურების შემდეგ).მშვიდი ადამიანის სუნზე: ძაღლები იყვნენ უფრო თამამები და ოპტიმისტურად ეძებდნენ საკვებს.სტრესული ადამიანის სუნზე: ძაღლები გახდნენ ყოყმანები, მოძრაობდნენ ნელა და ავლენდნენ „პესიმისტურ“ განწყობას.ეს ნიშნავს, რომ ადამიანის სტრესის სუნი პირდაპირ გადადის ძაღლზე — ისიც უფრო ფრთხილი და შეშფოთებული ხდება. ამისთვის ძაღლს ჩვენი დანახვა ან ხმის გაგონებაც არ სჭირდება, ის ჰაერშივე გრძნობს პატრონის ემოციურ მდგომარეობას და თავის ქცევასაც შესაბამისად ცვლის.

„ᲜᲘᲭᲘᲔᲠ“ ᲫᲐᲦᲚᲔᲑᲡ ᲡᲘᲢᲧᲕᲔᲑᲘᲡ ᲡᲬᲐᲕᲚᲐ ᲡᲮᲕᲔᲑᲘᲡ ᲡᲐᲣᲑᲠᲘᲡ ᲛᲝᲡᲛᲔᲜᲘᲗᲐᲪ ᲨᲔᲣᲫᲚᲘᲐᲗ

მკვლევრების თქმით, ზოგიერთ ძაღლს ადამიანის მზერის, ჟესტების, ყურადღებისა და ხმის ტემბრის მიხედვით სწავლა შეუძლია. იქნება ეს საკვების სახელი თუ უცენზურო სიტყვა, პატარა ბავშვები ლექსიკას ხშირად უფროსების საუბრის მოსმენით იმდიდრებენ — ახლა კი მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ იგივეს გაკეთება ზოგიერთ ძაღლსაც შეუძლია.უჩვეულო უნარების მქონე ძაღლებს, რომლებსაც უამრავი საგნის სახელის დამახსოვრება შეუძლიათ, ახალი სიტყვების ათვისება სხვის საუბარზე მიყურადებითაც გამოსდით.ჯგუფის განმარტებით, ეს შესაძლებლობა სოციალურ-კოგნიტური უნარების მთელ რიგს ეყრდნობა: საუბარში საჭირო სიტყვის იდენტიფიცირებიდან დაწყებული, ადამიანის მზერის, ჟესტებისა და ხმის გამოყენებით იმის მიხვედრით დამთავრებული, თუ რას მიემართება კონკრეტული სიტყვა.„აქ ბევრი რთული სოციალური პროცესი მიმდინარეობს და არ ვიცით, აკეთებენ თუ არა ძაღლები ამას ზუსტად ისე, როგორც ბავშვები,“ — ამბობს კვლევის პირველი ავტორი, ვენის ვეტერინარული მედიცინის უნივერსიტეტის დოქტორი შანი დრორი. „თუმცა ზედაპირულ დონეზე ჩანს, რომ შედეგი იდენტურია“.ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნებულ ნაშრომში მკვლევართა ჯგუფი აღწერს, როგორ მივიდნენ ამ აღმოჩენამდე „სიტყვების სწავლის ნიჭით დაჯილდოებულ“ ძაღლებთან მუშაობისას.პირველ ექსპერიმენტში მონაწილეობდა 10 ასეთი ძაღლი — მათ შორის ბორდერ კოლები, ბორდერ კოლის მეტისები და ლაბრადორი. თითოეულ მათგანს ორი ახალი სათამაშო გააცნეს.თითოეულ სათამაშოს ძაღლს ერთი წუთის განმავლობაში აჩვენებდნენ და მის სახელს უმეორებდნენ, სანამ მასთან თამაშის უფლებას მისცემდნენ. ეს პროცესი რამდენიმე დღის განმავლობაში მრავალჯერ მეორდებოდა.მეორე ექსპერიმენტი მსგავსი იყო, თუმცა ახალი სათამაშოს ძაღლისთვის პირდაპირ წარდგენის ნაცვლად, ოჯახის წევრები ნივთს ერთმანეთს გადააწოდებდნენ და მის სახელს ახსენებდნენ, ისე, რომ ამ პროცესში ცხოველთან კომუნიკაცია არ ჰქონიათ.თითოეული ექსპერიმენტის ბოლოს მკვლევრები ამოწმებდნენ, ისწავლა თუ არა ძაღლმა ახალი სათამაშოების სახელები. ამისთვის ახალ ნივთებს ოთახში ცხრა ნაცნობ სათამაშოსთან ერთად ათავსებდნენ. შემდეგ პატრონი ძაღლს სთხოვდა კონკრეტული სათამაშოს მოტანას. სულ ჩატარდა 12 ცდა ახალი სათამაშოებისთვის და 12 — ძველებისთვის.ჯამური შედეგების მიხედვით, ძაღლებმა ახალი სათამაშო სწორად შემთხვევების დაახლოებით 90%-ში ამოიცნეს, როცა სახელი მათთვის პირდაპირ ჰქონდათ ნათქვამი; ხოლო იმ შემთხვევაში, როცა სახელს მხოლოდ გვერდიდან მოკრეს ყური, შედეგი 80% იყო — სტატისტიკურად ეს სხვაობა უმნიშვნელოა. უფრო მეტიც, ორივე სცენარის დროს ძაღლების მიერ სწორი სათამაშოს არჩევის მაჩვენებელი იღბლიან დამთხვევაზე გაცილებით მაღალი იყო.„ვფიქრობ, ყველაზე საინტერესო ის არის, თუ რას გვეუბნება ეს ამ ძაღლების უნარზე, აღიქვან ჩვენი კომუნიკაცია“, — ამბობს დრორი.კიდევ ერთმა ექსპერიმენტმა აჩვენა, რომ „ნიჭიერ“ ძაღლებს ახალი სათამაშოს სახელის სწავლა მაშინაც შეეძლოთ, როცა ნივთს ახსენებდნენ, მაგრამ ფიზიკურად არ აჩვენებდნენ (ნივთი არ ჩანდა) — ეს ის უნარია, რომელსაც ბავშვებიც ავლენენ.ჯგუფი აღნიშნავს, რომ სხვისი საუბრიდან სიტყვების სწავლის უნარი ადრე დაფიქსირდა ენობრივად მდიდარ გარემოში გაზრდილ ბონობოებში, ასევე არსებობს მტკიცებულებები აფრიკული რუხი თუთიყუშების შესახებ. თუმცა, ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ჩვეულებრივ, ტიპურ ოჯახის ძაღლებს ეს უნარი არ გააჩნიათ.მიუხედავად ამისა, მკვლევრები აცხადებენ — შედეგები მიანიშნებს, რომ საჭირო სოციალური უნარები მხოლოდ ადამიანებს არ გააჩნიათ.„ფაქტი, რომ ეს უნარი არსებობს სახეობაში, რომელსაც მეტყველება არ გააჩნია, მიუთითებს იმაზე, რომ თავად უნარი ენის გაჩენაზე უფრო ძველია“, — ამბობს დრორი. „ანუ, ადამიანებს ჯერ განუვითარდათ რთული სოციალური ურთიერთქმედებების გაგების უნარი და მხოლოდ მოგვიანებით გამოიყენეს ეს ცოდნა ენის შესაქმნელად“.ბერკლის კალიფორნიის უნივერსიტეტის პროფესორი მერილინ ვიმანი, რომელიც კვლევაში არ მონაწილეობდა, ამბობს, რომ ჯერ კიდევ გაურკვეველია, რატომ არიან კონკრეტული ძაღლები „ნიჭიერი შემსწავლელები“. თუმცა, მისი თქმით, მათი უნარი, აითვისონ სიტყვები სმენით, საკმაოდ შთამბეჭდავია და შეესაბამება იმას, რასაც ხშირად 18 თვის ბავშვები ახერხებენ.„ვინაიდან ძაღლები, როგორც ავტორები აღნიშნავენ, ძალიან არიან ორიენტირებულნი ადამიანებზე, რომლებზეც მათი გადარჩენაა დამოკიდებული, ეს გასაკვირი არ უნდა იყოს“, — ამბობს ის. თუმცა ვიმანი ამატებს, რომ შესაძლოა მკვლევრებს აქამდე გადაჭარბებული წარმოდგენა ჰქონდათ იმ სოციალურ უნარებზე, რომლებიც ჩვილებს სხვისი საუბრიდან სიტყვების სასწავლად სჭირდებათ. „შესაძლოა, ზოგ შემთხვევაში, სიტყვის უბრალოდ მრავალჯერ მოსმენა საკმარისი იყოს მისი დამახსოვრებისთვის“.

ᲫᲐᲦᲚᲔᲑᲘ ᲛᲝᲖᲐᲠᲓᲔᲑᲘᲡ ᲛᲔᲜᲢᲐᲚᲣᲠ ᲯᲐᲜᲛᲠᲗᲔᲚᲝᲑᲐᲡ ᲡᲐᲔᲠᲗᲝ ᲛᲘᲙᲠᲝᲑᲔᲑᲘᲡ ᲛᲔᲨᲕᲔᲝᲑᲘᲗ ᲐᲣᲛᲯᲝᲑᲔᲡᲔᲑᲔᲜ

ძაღლის ნაწლავიდან გადაცემულმა მიკრობებმა, შესაძლოა, ადამიანის სოციალური და მენტალური ქცევა გააუმჯობესოს.არსებობს უამრავი მტკიცებულება იმისა, რომ ძაღლის ყოლა სასარგებლოა როგორც ფიზიკური, ისე ფსიქიკური ჯანმრთელობისთვის. ძაღლთან ერთად ცხოვრება ბავშვებს ალერგიებისადმი მიდრეკილებას უმცირებს, აუმჯობესებს გულის მუშაობას და, საბოლოო ჯამში, შესაძლოა, სიცოცხლის ხანგრძლივობასაც კი ზრდიდეს. თუმცა, ბოლო დროს ჩატარებული კვლევების უმეტესობა ფოკუსირებულია იმაზე, თუ როგორ ეხმარებიან ძაღლები ადამიანებს სტრესის შემცირებასა და მენტალური მდგომარეობის გაუმჯობესებაში.იაპონელ მკვლევართა ჯგუფი — ეიჯი მიაუჩის (გუმას უნივერსიტეტი) და ტაკეფუმი კიკუსუის (აზაბუს უნივერსიტეტი) ხელმძღვანელობით — ჩართულია „ტოკიოს მოზარდთა კოჰორტულ პროექტში“ (Tokyo Teen Cohort Project). ეს არის მოზარდებისა და მათი მშობლების/მომვლელების ხანგრძლივი დაკვირვების კვლევა. მეცნიერები დაინტერესდნენ ამავე პროექტის ფარგლებში ადრე მიღებული შედეგებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ძაღლები მოზარდების ფსიქიკურ ჯანმრთელობასა და სოციალურ სტაბილურობას უწყობენ ხელს. კერძოდ, დადგინდა, რომ იმ მოზარდებს, რომლებსაც სახლში ძაღლი ჰყავდათ, უფრო ნაკლები სოციალური პრობლემა ჰქონდათ, ვიდრე მათ, ვისაც შინაური ცხოველი არ ჰყავდა. მონაცემების მიხედვით, 13 წლის ასაკში ძაღლის მფლობელ მოზარდებს მოგვიანებით გაცილებით დაბალი მაჩვენებლები ჰქონდათ ისეთ სფეროებში, როგორიცაა სოციალური პრობლემები, ჩაკეტილობა, აზროვნებასთან დაკავშირებული სირთულეები, ასევე დელინკვენტური (დანაშაულებრივი) და აგრესიული ქცევა.პასუხგაუცემელი რჩებოდა კითხვა: რატომ ხდება ასე? მკვლევრებმა წამოაყენეს მოულოდნელი ჰიპოთეზა — ეს ყველაფერი, ნაწილობრივ მაინც, შესაძლოა „მიკროორგანიზმებთან სიმბიოზს“ უკავშირდებოდეს.როგორ უკავშირდება მიკრობები ძაღლის ყოლის სარგებელს?ამ თეორიის გასაგებად, პირველ რიგში უნდა ვიცოდეთ, რომ ჩვენს ნაწლავებში ბინადრობს აქტიური ბუნებრივი ბაქტერიებისა და სხვა მიკროორგანიზმების კოლონია, რომელსაც „ნაწლავის მიკრობიომს“ უწოდებენ. ამ მიკროორგანიზმებთან ჩვენ სიმბიოზური კავშირი გვაქვს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ეს ურთიერთობა ორივე მხარისთვის სასარგებლოა. ჩვენ მათ საკვებითა და თავშესაფრით ვუზრუნველყოფთ, სანაცვლოდ კი მიკრობიომი გვეხმარება საკვები ნივთიერებების ათვისებაში, იმუნური სისტემის გაძლიერებასა და, როგორც მონაცემები აჩვენებს, ტვინისთვის მნიშვნელოვანი ნეიროტრანსმიტერების გამომუშავების სტიმულირებაშიც კი. სწორედ ეს ბოლო ფაქტია საინტერესო: არსებობს მონაცემები, რომ ძაღლებისა და ადამიანების ნაწლავის მიკრობიომი ერთმანეთისგან განსხვავდება, თუმცა ერთად ცხოვრებამ, შესაძლოა, მათ შორის ურთიერთქმედება გამოიწვიოს.მიკრობიომების გაზიარებაახალი კვლევისთვის ჯგუფმა შეარჩია 12-დან 13 წლამდე ასაკის 247 მოზარდი, რომლებსაც ძაღლი არ ჰყავდათ და 96 მოზარდი, რომლებსაც ჰყავდათ. მათ გამოიყენეს იგივე მეთოდები მენტალური ჯანმრთელობისა და ქცევის შესაფასებლად, რაც წინა კვლევაში, და კიდევ ერთხელ დაადასტურეს, რომ ძაღლის მფლობელებს უკეთესი მაჩვენებლები ჰქონდათ. თუმცა, ამჯერად მათ დაამატეს ახალი ეტაპი — მოზარდების ნერწყვის ნიმუშების აღება მათი მიკრობიომის შესასწავლად. მეცნიერები ვარაუდობდნენ, რომ შინაურ ცხოველებს შეუძლიათ გავლენა მოახდინონ პატრონის მიკრობიოტაზე ყოველდღიური კონტაქტით. როდესაც ძაღლს ეხუტებით, მასთან ახლო კონტაქტი გაქვთ (აღარაფერს ვამბობთ ერთ საწოლში ძილზე), თქვენ სუნთქავთ ერთსა და იმავე ჰაერს, რაც მიკრობების გადაცემის საშუალებას იძლევა. უბრალოდ ძაღლის მოფერებამ და შემდეგ ხელის სახესთან მიტანამაც კი შეიძლება იგივე შედეგი გამოიწვიოს.როგორც ნავარაუდები იყო, მონაცემებმა აჩვენა, რომ მიკრობიომის შემადგენლობა ძაღლის მფლობელებსა და არამფლობელებს შორის განსხვავებული იყო. კერძოდ, 12 ტიპის ბაქტერია გაცილებით ნაკლები რაოდენობით გვხვდებოდა იმ მოზარდების ნერწყვში, რომლებსაც ძაღლი არ ჰყავდათ.მართლა ახდენს ნაწლავის მიკრობები გავლენას ქცევაზე?მთავარი კითხვა კვლავ რჩებოდა: იწვევს თუ არა ძაღლებთან თანაცხოვრების შედეგად შეცვლილი მიკრობიომი რეალურ ცვლილებებს მოზარდების ქცევაში? აქ იწყება ექსპერიმენტის ინოვაციური ნაწილი. ფსიქოლოგიური ჰიპოთეზის შესამოწმებლად, გუნდმა ლაბორატორიულ თაგვებს შეუყვანა მიკრობიოტა, რომელიც ძაღლის მფლობელი მოზარდების ნერწყვიდან იყო ამოღებული. მიზანი იყო იმის გარკვევა, იმოქმედებდა თუ არა ეს თაგვების სოციალურ ქცევაზე.მათ გამოიყენეს ქცევითი ტესტი: გალიაში მოათავსეს გამჭვირვალე პლასტმასის მილი, რომელშიც სხვა თაგვი იყო გამომწყვდეული. საცდელი თაგვების ქცევას აკვირდებოდნენ — რამდენად ხშირად მიდიოდნენ გამომწყვდეულ თაგვთან და რამდენ დროს ატარებდნენ მის დაყნოსვაში. ეს არის ე.წ. „პროსოციალური ქცევის“ საზომი, რაც ემპათიის ან დახმარების სურვილის მსგავს ქმედებად განიხილება. შედეგებმა აჩვენა, რომ თაგვები, რომლებსაც ძაღლის მფლობელი მოზარდების მიკრობები შეუყვანეს, უფრო მეტ სოციალურ ინტერესს იჩენდნენ გამომწყვდეული თაგვების მიმართ. ეს მიუთითებს, რომ ისინი უფრო კონტაქტურები და „მზრუნველები“ გახდნენ. ეს ადასტურებს, რომ ძაღლებთან მცხოვრები მოზარდების ნერწყვში არსებული მიკრობიომი პირდაპირ კავშირშია მათ სოციალურ და ფსიქოლოგიურ კეთილდღეობასთან.კვლევითი ჯგუფი აჯამებს შედეგებს: „მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანისა და თაგვის ქცევის პირდაპირი შედარება შეუძლებელია, ეს შედეგები მიუთითებს, რომ მიკრობიოტა ნაწილობრივ პასუხისმგებელია მოზარდების სოციალური ქცევის გაუმჯობესებაზე ძაღლებთან თანაცხოვრების შემდეგ“.

ᲤᲔᲘᲔᲠᲕᲔᲠᲙᲔᲑᲘᲡ ᲨᲘᲨᲘ ᲨᲘᲜᲐᲣᲠ ᲪᲮᲝᲕᲔᲚᲔᲑᲨᲘ

დღესასწაულებს ხშირად თან ახლავს ფეიერვერკები. ბევრი ძაღლი და კატა ამ დროს დიდ სტრესს განიცდის. ზოგიერთ მათგანს ხმაური და განათება იმდენად აშინებს, რომ შესაძლოა დაიმალონ, აკანკალდნენ ან პანიკაში ჩავარდნილებმა ფანჯრიდან გადახტომა ან კარებში გავარდნაც კი სცადონ, რათა საფრთხეს გაექცნენ.ამერიკაში ჩატარებული კვლევების თანახმად, დამოუკიდებლობის დღე (4 ივლისი) წლის განმავლობაში ის დღეა, როდესაც ყველაზე მეტი შინაური ცხოველი იკარგება, შავდება ან იღუპება. ამიტომ, მნიშვნელოვანია წინასწარ იცოდეთ, რომელი ვეტერინარული კლინიკა მუშაობს სადღესასწაულო დღეებში 24 საათის განმავლობაში.უსაფრთხოების ზომები და რჩევებინუ დატოვებთ ცხოველს მარტო: თუ იცით, რომ ფეიერვერკები იგეგმება, ეცადეთ ცხოველი სახლში მარტო არ დატოვოთ. თუმცა, გახსოვდეთ, რომ თქვენი ყოფნა ყოველთვის არ არის საკმარისი მათი დამშვიდებისთვის.შფოთვის ნიშნები: ყურადღება მიაქციეთ სიმპტომებს: მოუსვენარი სიარული, კანკალი, ხშირი სუნთქვა (ქოშინი), ნერწყვდენა, ხმამაღალი ყეფა ან კნავილი, დამალვა ან გაქცევის მცდელობა.საიდენტიფიკაციო ნიშნები: დარწმუნდით, რომ ცხოველს აქვს საყელური თქვენი საკონტაქტო ნომრით. თუმცა, ვინაიდან ცხოველმა შესაძლოა საყელური დაკარგოს, ყველაზე საიმედო საშუალება მიკროჩიპია.სახლში ყოფნა: სტრესის დროს ცხოველები ბევრ წყალს სვამენ, ამიტომ უზრუნველყავით წყლის ხელმისაწვდომობა. გარეთ გაყვანისას გამოიყენეთ საიმედო საბელი და ნუ გაუშვებთ მათ უმეთვალყურეოდ.არამედიკამენტური საშუალებებითუ თქვენი ცხოველი შფოთავს, შეგიძლიათ სცადოთ შემდეგი მეთოდები:უსაფრთხო ოთახი: შეიყვანეთ ცხოველი წყნარ ოთახში, დახურეთ ფარდები და ჩართეთ ტელევიზორი ან მშვიდი მუსიკა („თეთრი ხმაური“), რათა ფეიერვერკის ხმა გადაიფაროს.ფერომონები: არსებობს სპეციალური სპრეები და დიფუზორები (მაგალითად, Feliway კატებისთვის და Adaptil ძაღლებისთვის), რომლებიც ბუნებრივ დამამშვიდებელ ნივთიერებებს გამოყოფენ.სპეციალური სამოსი: ე.წ. ThunderShirt (დამამშვიდებელი ჟილეტი) სხეულზე მსუბუქი ზეწოლით ეხმარება ცხოველს სიმშვიდის შენარჩუნებაში.ყურსასმენები და ნიღბები: არსებობს სპეციალური ყურსასმენები (Mutt Muffs) ხმაურის შესამცირებლად და დამამშვიდებელი ნიღბები ვიზუალური სტიმულაციის შესასუსტებლად.მედიკამენტოზური მკურნალობახშირად პრევენცია ბევრად უფრო ეფექტურია, ვიდრე უკვე დაწყებული შიშის რეაქციის შეჩერება.ვეტერინართან კონსულტაცია: თუ თქვენი ცხოველი ძლიერ სტრესს განიცდის, ვეტერინარმა შესაძლოა დანიშნოს სპეციალური დამამშვიდებელი პრეპარატები (მაგალითად, სილიო, ტრაზოდონი ან ალპრაზოლამი).გაფრთხილება: არასოდეს მისცეთ ცხოველს ადამიანისთვის განკუთვნილი წამლები ვეტერინარის გარეშე. დოზირება შესაძლოა არასწორი და სიცოცხლისთვის სახიფათო აღმოჩნდეს.დრო: ზოგიერთ მედიკამენტს მოქმედების დასაწყებად რამდენიმე საათი სჭირდება, ზოგს კი (მაგალითად, სეროტონინის დონის ასაწევად) — რამდენიმე კვირა. ამიტომ, დაგეგმეთ მკურნალობა წინასწარ.შეჯამება: ნუ დატოვებთ თქვენს ოთხფეხა მეგობარს სტრესთან პირისპირ. გაესაუბრეთ ვეტერინარს, რათა ერთად შეარჩიოთ საუკეთესო გზა თქვენი ცხოველის დასახმარებლად.

მშრალი საკვები (კროკეტები)

  • ეხმარება კბილების ჯანმრთელობას
  • ეკონომიური და მოსახერხებელი
  • აირჩიეთ მაღალი ცილის შემცველობა

სველი საკვები

  • შესანიშნავია ჰიდრატაციისთვის
  • მაღალი გემოვნებითობა
  • მკაცრად აკონტროლეთ ულუფა

უმი და ახალი

  • მაქსიმალური საკვები ნივთიერებების შენარჩუნება
  • ჯანმრთელი კანი და ბეწვი
  • მოეპყარით მაღალი ჰიგიენით

How Do Abandoned Stray Dogs Survive In The Wild?

    ფეიერვერკების შიში შინაურ ცხოველებში | SUPERDOG.GE